Το δημοψήφισμα ως δαμόκλειος σπάθη.

Δημοκρατία-313x440Η λύση στα προβλήματα που παρουσιάζονται σε μία δημοκρατία (με ή χωρίς εισαγωγικά σε αυτή) είναι πάντα περισσότερη και ποτέ λιγότερη δημοκρατία. Θα πρέπει να κατανοήσουμε πως το πολιτικό μας πρόβλημα δεν αφορά τα πρόσωπα που αυτή την στιγμή μονοπωλούν (ερήμην μας) την πολιτική ζωή, αλλά τον μηχανισμό, το ίδιο το πολιτικό σύστημα. Το πολιτικό σύστημα είναι αυτό το οποίο παράγει τα πρόσωπα που μας κυβερνούν και αν αυτά αποδεικνύονται συστηματικά ανεπαρκή αυτό είναι απόλυτη απόρροια του πολιτικού συστήματος. Έτσι θα πρέπει όλοι εμείς, όλοι οι Έλληνες, ανεξάρτητα από τις πολιτικές μας πεποιθήσεις και τις ιδεολογικές μας αφετηρίες να ενωθούμε σε ένα κοινό αίτημα: δημοψηφίσματα μόνο με πρωτοβουλία πολιτών (και ποτέ των πολιτικών), οποτεδήποτε και για οτιδήποτε επιθυμούμε. Υποχρεωτικά, ακυρωτικά, νομοθετικές πρωτοβουλίες αλλά και δημοψηφίσματα ανάκλησης.  Μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε πως κάποια στιγμή θα καταφέρουμε να μην είμαστε πολιτικά δούλοι.

Ας δούμε τις (αυτονόητες) παρατηρήσεις των Lehner και Widmaier, σχετικά με τον ρόλο των δημοψηφισμάτων  στην Ελβετία, όπως αυτές διατυπώνονται στο σπουδαίο βιβλίο τους Συγκριτική Πολιτική.

Αν κρίνουμε από την συχνότητα αξιοποίησης του προαιρετικού (ακυρωτικού) δημοψηφίσματος με κριτήριο τον αριθμό των νόμων που έχουν ψηφιστεί από το κοινοβούλιο, θα λέγαμε ότι είναι μάλλον σπάνια (το ποσοστό των προαιρετικών δημοψηφισμάτων που αντιστοιχεί στον αριθμό των νόμων και νομοσχεδίων του κοινοβουλίου βρίσκεται κάτω από το 7%). Δεν προκύπτει βέβαια από το γεγονός αυτό ότι στην πραγματικότητα η άμεση Δημοκρατία δεν έχει παρά ελάχιστη πολιτική σημασία. Αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό, αν παρατηρήσουμε τη λειτουργία των διαδικασιών δημοψηφίσματος στο πολιτικό σύστημα της Ελβετίας πιο προσεκτικά:

– Στην Ελβετία λαμβάνονται οι περισσότερες πολιτικές αποφάσεις, όπως και στις άλλες δυτικές Δημοκρατίες, στο κοινοβούλιο

– Η άμεση Δημοκρατία δεν είναι κατά κύριο λόγο ένας μηχανισμός πραγματικής συμμετοχής. Δεν αντικαθιστά τις συνήθεις διαδικασίες αποφάσεων των αντιπροσωπευτικών οργάνων, όπως τις συναντάμε και στις άλλες Δημοκρατίες, αλλά τον κομματικό ανταγωνισμό και άλλους μηχανισμούς ελέγχου της πολιτικής εξουσίας.

– Η σημαντικότερη λειτουργία των διαδικασιών δημοψηφίσματος λοιπόν αφορά στην διασφάλιση του γεγονότος ότι οι κοινοβουλευτικές αποφάσεις και η κρατική δράση αντιστοιχούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας των πολιτών.

– Αυτή η λειτουργία δεν προϋποθέτει στην πραγματικότητα τη συνεχή προσφυγή στο προαιρετικό δημοψήφισμα και την συνταγματική πρωτοβουλία, αλλά μόνο τη δυνατότητα προσφυγής χωρίς δυσκολία στην περίπτωση που οι κοινοβουλευτικές αποφάσεις και η κρατική δράση δεν εκπροσωπούν με ουσιαστικό τρόπο τα συμφέροντα των πολιτών

– Για την διασφάλιση μιας ουσιαστικής εκπροσώπησης των συμφερόντων αρκεί λοιπόν η απειλή της προσφυγής στο δημοψήφισμα, το οποίο ανά πάσα στιγμή είναι διαθέσιμο στα χέρια των πολιτών.

Στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες ο έλεγχος των πολιτικών αποφάσεων περνάει κυρίως μέσα από τον εκλογικό μηχανισμό και την πιθανότητα αλλαγής κυβέρνησης. Ο κομματικός ανταγωνισμός υπό την έννοια αυτή είναι ένα λειτουργικά απαραίτητο και κεντρικό στοιχείο του κοινοβουλευτικού Συντάγματος. Στις άμεσες δημοκρατίες αντίθετα παραλείπεται αυτή η λειτουργία. Ο κομματικός ανταγωνισμός είναι λειτουργικά περιορισμένος στη διαμόρφωση διαφόρων ιδεολογικών θέσεων και κοινωνικοοικονομικών θέσεων που αντιστοιχούν σε συμφέροντα.

Στην Ελβετία δεν υπάρχει συνεπώς καμία κοινοβουλευτική κυβέρνηση πλειοψηφίας υπό την έννοια της κομματικής κυριαρχίας. Το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο (η κυβέρνηση) είναι ένα συναινετικό όργανο, του οποίου τα μέλη εκλέγονται μεμονωμένα από το κοινοβούλιο σύμφωνα με την αναλογία των κομμάτων.

Από το βιβλίο των Franz Lehner και Ulrich Widmaier Συγκριτική Πολιτική (εκδόσεις Επίκεντρο)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s