Ελβετία και κοινά

elinor_ostrom

Διαβάζοντας το πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Αλέξανδρου Κιουπκιολή (ολόκληρο εδώ) θυμήθηκα το σπουδαίο βιβλίο της Elinor Ostrom και τα πεδία της έρευνάς της από όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Απο εκεί δεν μπορούσε φυσικά να λείπει ένα φτωχό μέχρι πρότινος και με ελάχιστους φυσικούς πόρους (αυτό φυσικά συνεχίζει να ισχύει) μέρος, η Ελβετία και η ιδιαίτερη σχέση αυτής της χώρας με την δημοκρατία, το δικαίωμα δηλαδή των πολιτών να ορίζουν αυτοί και όχι κάποιοι άλλοι τις ζωές και το μέλλον τους.

“Μέσα στις σύγχρονες ιστορικές συνθήκες, όπου έχει καταρρεύσει η μόνη μεγάλης κλίμακας εναλλακτική –ο υπαρκτός σοσιαλισμός – και έχει εδραιωθεί ένα νεοφιλελεύθερο καθεστώς πολιτικού αυταρχισμού και φτωχοποίησης των πολλών, από τη δεκαετία του 1990 έχουν αρχίσει νέες αναζητήσεις και συζητήσεις, στη θεωρία και την πράξη, για την ανάκτηση της δημοκρατίας, της ισότητας και της βιώσιμης ευημερίας.

Το 1990 η Elinor Ostrom, πολιτική επιστήμονας στις ΗΠΑ, η οποία θα βραβευθεί αργότερα με το Νόμπελ Οικονομικών, δημοσιεύει το έργο της Η Διαχείριση των Κοινών Πόρων (Governing the Commons, Cambridge University Press, 1990). Σε αυτό αναλύει διεξοδικά διάφορα ιστορικά και σύγχρονα παραδείγματα διαχείρισης φυσικών πόρων –δασών, ψαρότοπων, αρδευτικών δικτύων, βοσκότοπων- από κατά τόπους κοινότητες με θεσμούς άμεσης συμμετοχικής δημοκρατίας και όρους που εξασφαλίζουν ισότητα και δίκαιη κατανομή των πόρων μεταξύ όλων των μελών της κοινότητας. Τα παραδείγματά της εκτείνονται από τη διαχείριση βοσκότοπων στις ελβετικές Άλπεις ως τη συλλογική λειτουργία και νομή αρδευτικών καναλιών στην Ισπανία, ψαρότοπους στην Τουρκία και τις ΗΠΑ κ.α.

Η Ostrom έδειξε ότι οι κατά τόπους κοινότητες έχουν τη γνώση, την εμπειρία και το συμφέρον να διαχειριστούν αυτούς τους πόρους πιο αποτελεσματικά από τις απομακρυσμένες κρατικές γραφειοκρατίες αλλά και ιδιωτικά συμφέροντα που προσβλέπουν στο κέρδος και αδιαφορούν για την οικολογία και τη συντήρηση των φυσικών πόρων. Η συλλογική κοινοτική διαχείριση των πόρων μέσα από θεσμούς άμεσης συμμετοχής όλων των μελών της κοινότητας (ψαράδων, γεωργών, κατοίκων χωριών και κωμοπόλεων) διαμόρφωσε δίκαιους κανόνες χρήσης και νομής που προστατεύουν τα φυσικά οικοσυστήματα και εξασφαλίζουν τη δίκαιη νομή των φυσικών προϊόντων. Αυτή η μορφή συλλογικής διαχείρισης διαφέρει σαφώς και από την κρατική, όπου μια άνωθεν γραφειοκρατία ή ιεραρχία λαμβάνει και επιβάλλει τις αποφάσεις για τους κανόνες διαχείρισης, αλλά και από την ιδιωτική της αγοράς, όπου τους πόρους τους ελέγχουν και τους διαχειρίζονται κατά βούληση ιδιώτες επιχειρηματίες με στόχο το κέρδος.”

Έχει επίσης ενδιαφέρον πως συχνά τα συστήματα τα οποία εξετάζει η Όστρομ είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα, το δυναμικό τους δεν μπορεί να μετρηθεί εύκολα (ή και καθόλου) και ως εκ τούτου η αειφορία τους δεν είναι δεδομένη. Αν δεν προσέξεις τα μικρά και ελάχιστα βοσκοτόπια στην αφιλόξενη Ελβετία ή αν προχωρήσεις σε αλόγιστη αλιεία στις ακτές της Μικράς Ασίας, αργά ή γρήγορα ο πόρος θα εξαντληθεί (αφού θα παραβιασθεί η φυσική του αναπαραγωγική διαδικασία και ρυθμός) με καταστροφικά αποτελέσματα για τον πληθυσμό ο οποίος ζει από αυτούς τους πόρους.   Εξ’ ου το δίλλημα κρατικός σχεδιασμός και έλεγχος ή ιδιωτική πρωτοβουλία είναι αποπροσανατολιστικό. Η σωστή απάντηση είναι κανένας από τους δύο, μόνο οι πολίτες.

switzerland-pasture-_-small

Δείτε το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Κιουπκιολή και αν μπορείτε διαβάστε και το βιβλίο της Όστρομ. Στα ελληνικά είναι δυστυχώς εξαντλημένο αλλά αξίζει κανείς να το αναζητήσει.

ostrom-book

Advertisements

2 thoughts on “Ελβετία και κοινά

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s