Εγκώμιο Ελβετικής Δημοκρατίας

2016-l-jan-18-l-switzerland

O τίτλος επελέγη να είναι προβοκατόρικος: αφενός για να απαντήσουν (εάν μπορούν) όσοι απαξιώνουν την Ελβετική Δημοκρατία, αφετέρου δε, για να γίνει κατανοητό γιατί απαιτείται προσεκτική, κριτική ανάλυση του ελβετικού πολιτικού συστήματος εξαιτίας των εγγενών περιορισμών και ιδιαιτεροτήτων του. Οι ίδιοι οι Ελβετοί βέβαια θα αδιαφορούσαν μάλλον, για εγκώμια (ή τον ψόγο) επειδή η Δημοκρατία τους έγινε από τους ίδιους, για να αρέσει στους ίδιους. Οι απόψεις των τρίτων συνήθως πέφτουν διακριτικά στο κενό.

Πρέπει να γίνει κατανοητό από την αρχή ότι το Ελβετικό μοντέλο δεν αποτελεί πανάκεια για όλα τα προβλήματα, ούτε είναι δυνατόν να εφαρμοστεί παντού με τη λογική της “τυφλής” αντιγραφής. Ωστόσο, αξίζει να μελετηθεί προσεκτικά, επειδή προσφέρει ένα ρεαλιστικό παράδειγμα για τις θετικές επιπτώσεις των Δημοψηφισμάτων πρωτοβουλίας πολιτών στην άσκηση της εξουσίας, παράδειγμα το οποίο λειτουργεί σε πραγματικές πολιτικές συνθήκες σε βάθος αιώνων. Επιπλέον, το μέγεθος της χώρας, η κοινοτιστική βάση της κοινωνίας και το ότι βρίσκεται στην Ευρώπη [1], προσφέρει κάποιου βαθμού συνάφεια με την Ελλάδα. Continue reading

Μια συνηθισμένη (πολιτικά) Κυριακή

103680966-GettyImages-531363766_[1].530x298

Μεθαύριο, Κυριακή 5 Ιουνίου, οι Ελβετοί πολίτες θα ψηφίσουν για μια σειρά θεμάτων σε μια ακόμα ημέρα δημοψηφισμάτων. Μάλλον κάτι συνηθισμένο για τους πολίτες στην Ελβετία και την ίδια στιγμή αδιανόητο ή τουλάχιστον πολύ παράξενο για όλους εμάς, τους πολίτες “δημοκρατιών”.

Ο αγώνας πολλών από εμάς ενάντια σε αντι-δημοκρατικά τέρατα και ότι αυτά προωθούν (δείτε Ε.Ε. και TTIP) είναι άγνωστος για τους Ελβετούς, εφόσον έχουν τους θεσμούς να περιορίζουν δραστικά τις “ιδέες” των αντιπροσώπων τους. Continue reading

Η διαφορά βρίσκεται στην δημοκρατία!

12

Τον Δεκέμβριο του 2013 ξεκίνησε μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα σχετικά με την κρίση στην Ευρώπη και τον τρόπο που την αντιλαμβάνονται οι πολίτες. Στην έρευνα αυτή συμμετέχουν ερευνητές από πανεπιστήμια της Ελβετίας, Γερμανίας, Ηνωμένου Βασιλείου, Ιταλίας, Ελλάδας, Πολωνίας, Σουηδίας, Ισπανίας και Γαλλίας.

Στο site LIVE WHAT μπορεί να βρει κανείς τα αποτελέσματα της έρευνας, ενώ στην διεύθυνση αυτή μπορεί να δει τα πλήρη αποτελέσματα.

Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός πως η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση όσο αφορά την ικανοποίηση που εκφράζουν οι πολίτες για την αντιμετώπιση από την κυβέρνηση τους μιας πληθώρας σημαντικών θεμάτων (οικονομία, φτώχεια, εκπαίδευση, ανεργία κτλ.). Μοναδική εξαίρεση ο κλάδος της υγείας, για την οποία οι Πολωνοί εκφράζουν ακόμα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια από εμάς, με αντίστοιχα ποσοστά αποδοχής 10,5% για τους Πολωνούς και 11,7% για τους Έλληνες. Continue reading

Η δημοκρατία δεν είναι εύκολη, αλλά είναι η μόνη λύση.

Why SwitzerlandΣίγουρα η πραγματική δημοκρατία δεν είναι το πιο εύκολο πολίτευμα. Απαιτεί πραγματικό ενδιαφέρον και ενεργή συμμετοχή από τους πολίτες. Θα πρέπει να θυμόμαστε όμως πως αν δεν αποφασίζουμε εμείς για τον μέλλον μας, θα αποφασίζουν κάποιοι άλλοι για εμάς, ερήμην μας και εναντίον μας.

Αντιγράφω και μεταφράζω από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Jonathan Steinberg “Why Switzerland ?“. Το κεφάλαιο για το πολιτικό σύστημα της Ελβετίας υπάρχει στο διαδίκτυο (εδώ).

Και για να γίνουν τα πράγματα “χειρότερα”, το πολύπλοκο εκλογικό σύστημα τείνει να αναπαράγει τον εαυτό του σε τοπικό και καντονιακό επίπεδο. Για παράδειγμα, ένας πολίτης της πόλης της Ζυρίχης έχει το δικαίωμα (αλλά και το βάρος) να εκλέξει αντιπροσώπους για το καντόνι της Ζυρίχης στο Εθνικό Συμβούλιο (μέλη της κάτω βουλής της Ομοσπονδιακής Συνέλευσης), δύο μέλη που εκπροσωπούν το καντόνι στο Συμβούλιο των Καντονιών (επάνω βουλή της Ομοσπονδιακής Συνέλευσης), τα μέλη του κοινοβουλίου του καντονιού, τα μέλη του δημοτικού συμβουλίου της πόλης της Ζυρίχης, τα μέλη του εκτελεστικού συμβουλίου της πόλης, σύμβουλους διαμερισμάτων της πόλης, τοπικούς δημόσιους κατήγορους, μέλη της εκπαιδευτικής επιτροπής του διαμερίσματος, μέλη της τοπικής εκπαιδευτικής επιτροπής, ειρηνοδίκες, έναν δημόσιο συμβολαιογράφο ο οποίος είναι υπεύθυνος για την καταγραφή των ιδιοκτησιών και των χρεωκοπιών, εκπαιδευτικούς για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση κ.ο.κ.

Και επειδή η αντιπροσώπευση δεν μπορεί ποτέ να εκφράσει με ακριβή τρόπο την συλλογική βούληση, είναι απαραίτητη η άμεση και αδιαπραγμάτευτη έκφραση της λαϊκής ετυμηγορίας για κάθε σημαντικό θέμα (το ποιο  θέμα είναι σημαντικό οφείλει φυσικά να αποφασίζεται πάντα από τους πολίτες και μόνο αυτούς).

Ο Ελβετός ή η Ελβετίδα μπορεί να χρειαστεί να ψηφίσει επίσης για σημαντικά θέματα, εφόσον στην Ελβετία οι πολίτες διαθέτουν πολιτικά δικαιώματα γνωστά ως “ημι-άμεση δημοκρατία” και τα οποία έχουν την μορφή δημοψηφισμάτων και λαϊκών νομοθετικών πρωτοβουλιών και στα τρία επίπεδα της διακυβέρνησης. Παρά το γεγονός πως η συμμετοχή του λαού στην λήψη των αποφάσεων έχει ιστορία αιώνων στην Ελβετία, οι θεσμοί της άμεσης δημοκρατίας υιοθετήθηκαν σχετικά αργά σε ομοσπονδιακό επίπεδο, το δημοψήφισμα το 1874 και η λαϊκή πρωτοβουλία το 1891. Στις ημέρες μας οι πολίτες ψηφίζουν για μια πληθώρα ομοσπονδιακών θεμάτων τέσσερις φορές τον χρόνο, από την ασφάλιση των ανέργων μέχρι την κατάργηση του Ελβετικού στρατού.

Λοιπόν, τι λέτε; Μέχρι πότε θα αποφασίζουν άλλοι για εμάς;

2

Το δημοψήφισμα ως δαμόκλειος σπάθη.

Δημοκρατία-313x440Η λύση στα προβλήματα που παρουσιάζονται σε μία δημοκρατία (με ή χωρίς εισαγωγικά σε αυτή) είναι πάντα περισσότερη και ποτέ λιγότερη δημοκρατία. Θα πρέπει να κατανοήσουμε πως το πολιτικό μας πρόβλημα δεν αφορά τα πρόσωπα που αυτή την στιγμή μονοπωλούν (ερήμην μας) την πολιτική ζωή, αλλά τον μηχανισμό, το ίδιο το πολιτικό σύστημα. Το πολιτικό σύστημα είναι αυτό το οποίο παράγει τα πρόσωπα που μας κυβερνούν και αν αυτά αποδεικνύονται συστηματικά ανεπαρκή αυτό είναι απόλυτη απόρροια του πολιτικού συστήματος. Έτσι θα πρέπει όλοι εμείς, όλοι οι Έλληνες, ανεξάρτητα από τις πολιτικές μας πεποιθήσεις και τις ιδεολογικές μας αφετηρίες να ενωθούμε σε ένα κοινό αίτημα: δημοψηφίσματα μόνο με πρωτοβουλία πολιτών (και ποτέ των πολιτικών), οποτεδήποτε και για οτιδήποτε επιθυμούμε. Υποχρεωτικά, ακυρωτικά, νομοθετικές πρωτοβουλίες αλλά και δημοψηφίσματα ανάκλησης.  Μόνο έτσι μπορούμε να ελπίζουμε πως κάποια στιγμή θα καταφέρουμε να μην είμαστε πολιτικά δούλοι.

Ας δούμε τις (αυτονόητες) παρατηρήσεις των Lehner και Widmaier, σχετικά με τον ρόλο των δημοψηφισμάτων  στην Ελβετία, όπως αυτές διατυπώνονται στο σπουδαίο βιβλίο τους Συγκριτική Πολιτική.

Αν κρίνουμε από την συχνότητα αξιοποίησης του προαιρετικού (ακυρωτικού) δημοψηφίσματος με κριτήριο τον αριθμό των νόμων που έχουν ψηφιστεί από το κοινοβούλιο, θα λέγαμε ότι είναι μάλλον σπάνια (το ποσοστό των προαιρετικών δημοψηφισμάτων που αντιστοιχεί στον αριθμό των νόμων και νομοσχεδίων του κοινοβουλίου βρίσκεται κάτω από το 7%). Δεν προκύπτει βέβαια από το γεγονός αυτό ότι στην πραγματικότητα η άμεση Δημοκρατία δεν έχει παρά ελάχιστη πολιτική σημασία. Αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό, αν παρατηρήσουμε τη λειτουργία των διαδικασιών δημοψηφίσματος στο πολιτικό σύστημα της Ελβετίας πιο προσεκτικά:

– Στην Ελβετία λαμβάνονται οι περισσότερες πολιτικές αποφάσεις, όπως και στις άλλες δυτικές Δημοκρατίες, στο κοινοβούλιο

– Η άμεση Δημοκρατία δεν είναι κατά κύριο λόγο ένας μηχανισμός πραγματικής συμμετοχής. Δεν αντικαθιστά τις συνήθεις διαδικασίες αποφάσεων των αντιπροσωπευτικών οργάνων, όπως τις συναντάμε και στις άλλες Δημοκρατίες, αλλά τον κομματικό ανταγωνισμό και άλλους μηχανισμούς ελέγχου της πολιτικής εξουσίας.

– Η σημαντικότερη λειτουργία των διαδικασιών δημοψηφίσματος λοιπόν αφορά στην διασφάλιση του γεγονότος ότι οι κοινοβουλευτικές αποφάσεις και η κρατική δράση αντιστοιχούν στο μέγιστο δυνατό βαθμό με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας των πολιτών.

– Αυτή η λειτουργία δεν προϋποθέτει στην πραγματικότητα τη συνεχή προσφυγή στο προαιρετικό δημοψήφισμα και την συνταγματική πρωτοβουλία, αλλά μόνο τη δυνατότητα προσφυγής χωρίς δυσκολία στην περίπτωση που οι κοινοβουλευτικές αποφάσεις και η κρατική δράση δεν εκπροσωπούν με ουσιαστικό τρόπο τα συμφέροντα των πολιτών

– Για την διασφάλιση μιας ουσιαστικής εκπροσώπησης των συμφερόντων αρκεί λοιπόν η απειλή της προσφυγής στο δημοψήφισμα, το οποίο ανά πάσα στιγμή είναι διαθέσιμο στα χέρια των πολιτών.

Στις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες ο έλεγχος των πολιτικών αποφάσεων περνάει κυρίως μέσα από τον εκλογικό μηχανισμό και την πιθανότητα αλλαγής κυβέρνησης. Ο κομματικός ανταγωνισμός υπό την έννοια αυτή είναι ένα λειτουργικά απαραίτητο και κεντρικό στοιχείο του κοινοβουλευτικού Συντάγματος. Στις άμεσες δημοκρατίες αντίθετα παραλείπεται αυτή η λειτουργία. Ο κομματικός ανταγωνισμός είναι λειτουργικά περιορισμένος στη διαμόρφωση διαφόρων ιδεολογικών θέσεων και κοινωνικοοικονομικών θέσεων που αντιστοιχούν σε συμφέροντα.

Στην Ελβετία δεν υπάρχει συνεπώς καμία κοινοβουλευτική κυβέρνηση πλειοψηφίας υπό την έννοια της κομματικής κυριαρχίας. Το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο (η κυβέρνηση) είναι ένα συναινετικό όργανο, του οποίου τα μέλη εκλέγονται μεμονωμένα από το κοινοβούλιο σύμφωνα με την αναλογία των κομμάτων.

Από το βιβλίο των Franz Lehner και Ulrich Widmaier Συγκριτική Πολιτική (εκδόσεις Επίκεντρο)

Άλλη μία ημέρα δημοψηφισμάτων για τους Ελβετούς

3 _ 2014 pic1Πριν μερικές ημέρες διεξήχθη στην Ελβετία η τρίτη ημέρα δημοψηφισμάτων για το 2014. Για μία ακόμα φορά οι πολίτες της μεγαλύτερης δημοκρατίας των ημερών μας αποφάσισαν για σημαντικά θέματα της πολιτικής τους ζωής. Πράγματα ακατανόητα για το δικό μας ολιγαρχικό πολιτικό σύστημα αλλά και για το συλλογικό φαντασιακό μας. Ας δούμε ένα ενδιαφέρον άρθρο σχετικά με τα τελευταία αυτά δημοψηφίσματα. Continue reading

Ένα λαϊκό κράτος

Church_

Λόγια ενός Άγγλου για το πολιτικό σύστημα της Ελβετίας

“Η Ελβετική πολιτική κουλτούρα απαιτεί οι αποφάσεις να παίρνονται όσο το δυνατό κοντύτερα στους πολίτες. Αυτό επιτυγχάνεται με έναν ιδιαίτερο και μοναδικό συνδυασμό θεσμών οι οποίοι περιλαμβάνουν την άμεση δημοκρατία και τον φεντεραλισμό. Η Ελβετική οπτική για την δημοκρατία βασίζεται θεμελιωδώς στους πολίτες και όχι στην κυβέρνηση ή σε παρόμοιους θεσμούς. Πράγματι, αν μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την Αγγλία ως ένα ‘κοινοβουλευτικό κράτος’, η Ελβετία θα πρέπει να ιδωθεί ως ένα ‘λαϊκό κράτος’.”

Clive H. Church, από το βιβλίο The Politics and Government of Switzerland

Η συνέλευση του Καντονιού Glarus

glarus flag_80

Η συνέλευση του Καντονιού (Landsgemeinde) είναι η συνάθροιση του εκλογικού σώματος του Καντονιού του Glarus και το μέγιστο νομοθετικό του σώμα. Κατά την διάρκεια της συνέλευσης λαμβάνει χώρα η εκλογή του Κυβερνήτη, του ανώτατου αξιωματούχου του Καντονιού και του βοηθού του, μεταξύ των μελών ενός πενταμελούς συμβουλίου του οποίου τα μέλη έχουν εκλεχθεί μέσω ψηφοφορίας. Μέσω ψηφοφορίας αναδεικνύονται επίσης οι δικαστές και ο δημόσιος κατήγορος. Continue reading

Αγαπητέ Αναγνώστη

The Swiss Confederation - A Brief Guide 2014

Αγαπητέ Αναγνώστη

Η πρέσβειρα μιας Ασιατικής χώρας βρισκόταν μόλις για μερικές εβδομάδες στην Ελβετία. Βρισκόταν στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό της Ζυρίχης και είχε επιβιβασθεί στο τρένο για την Βέρνη το οποίο θα αναχωρούσε σε μερικά λεπτά. “Μα αυτός είναι ο ……” αναφώνησε μόλις είδε τον τότε Πρόεδρο της Κυβέρνησης να μπαίνει βιαστικά στο τρένο με την γραβάτα του να ανεμίζει. Αργότερα η πρέσβειρα μου εμπιστεύτηκε δύο σκέψεις που τις ήρθαν στο μυαλό εκείνη την στιγμή: “Πρώτον, ταξιδεύει όντως ο Πρόεδρος της Κυβέρνησης της Ελβετίας με το τραίνο; Και δεύτερον, το τραίνο δεν θα περίμενε τον Πρόεδρο, απλά θα αναχωρούσε”. Στην δική της χώρα και τα δύο αυτά γεγονότα θα ήταν απλά απίστευτα.

Οι άνθρωποι από το εξωτερικό που εργάζονται στην Ελβετία συνήθως εντυπωσιάζονται από το πολιτικό σύστημα της χώρας. Αυτό σχεδόν πάντα προκαλεί κάποιες ερωτήματα. Πως μπορεί να λειτουργεί ένα πολιτικό σύστημα στο οποίο το εκλογικό σώμα έχει τόσο μεγάλη ισχύ; Ή, πως διαχειρίζεται το πολιτικό σύστημα τις νομοθετικές πρωτοβουλίες πολιτών, οι οποίες με μια πρώτη ματιά φαίνεται τόσο δύσκολο να εφαρμοστούν; Η Ελβετική Προεδρία είναι αυτή που είναι υπεύθυνη να δώσει απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα και να εξηγήσει πως λειτουργεί το πολιτικό μας σύστημα.

Κείμενο της Corina Casanova (Federal Chancellor) από την έκδοση “Η Ελβετική Συνομοσπονδία – Ένας Σύντομος Οδηγός” για το 2014.

https://www.b2cshop.admin.ch/cshop_mimes_bbl/00/0024817F68691ED3A88B8872209EA067.pdf

Υπέρ Ελβετίας: ποιούς φοβίζει, ο Λαός να αποφασίζει;

Ένα κείμενο του καλού φίλου και “ανταποκριτή” μας στην Ελβετία Χρίστου Δαγρέ

30627A0EB8FE74E36F6DF269FA22C1A4

Ζω και εργάζομαι στην Ελβετία[1] και ξαφνιάστηκα δυσάρεστα από τον ορυμαγδό των τερατολογίων που ακούστηκαν τις τελευταίες ημέρες με αφορμή την άσκηση του ελαχίστου, βασικού δικαιώματος – αλλά και ευθύνης – για τον κάθε Ελβετό πολίτη: να αποφασίζει ελεύθερα για τον τόπο του και την πατρίδα του. Continue reading